Ostatni dzień najbardziej multikulturowego festiwalu w Poznaniu był tak udany, że widzowie zaczęli tęsknić za Etno Portem – zanim się skończył. Nie ulega wątpliwości, że winę za ten stan rzeczy ponoszą organizatorzy.

Ostatni dzień festiwalu rozpoczął się koncertem zespołu Lankum, kwartetu z Dublina, grającego tradycyjną muzykę irlandzką. Ale oczywiście to nie byłby Ethno Port, gdyby to była tak po prostu muzyka irlandzka. Muzycy z lekkością, talentem i poczuciem humoru niezwykłym nawet jak na nację, która z humoru słynie, przetwarzają tradycyjne motywy, dodając sporo od siebie. Dzięki tym całkiem współczesnym wtrętom udowadniają, że ta muzyka jest wciąż żywa, wciąż aktualna – i wciąż jest w stanie opowiedzieć o życiu Irlandczyków bez względu na to, czy to XVII czy XXI wiek.

Wirtuozeria muzyczna całej czwórki skutkowała gorącymi brawami ethnoportowej publiczności, zabawne przekomarzania muzyków i ich instrumentów były widocznym dowodem ich umiejętności. Jednak prawdziwe mistrzostwo pokazali śpiewając a capella. I to było coś, co naprawdę warto było usłyszeć.

Kolejny koncert był też kolejnym ethnoportowym zaskoczeniem. Lina Babilonia wraz z grupą Son Ancestros przyjechała z Kolumbii, czyli Ameryki Południowej. Czyli kontynentu, na którym wymyślono tango, sambę czy wreszcie lambadę, grywane zazwyczaj z bogatym instrumentarium i w wersjach aż mdląco słodkich. Tymczasem muzyka wykonywana przez Linę i jej zespół jest zupełnie inna. Przede wszystkim instrumentem jest tu głos, wspierany przez bębny nadające tempo. I to całe instrumentarium. Taki zestaw może wydawać się strasznie ubogi, ale tylko do momentu, gdy muzycy zaczną grać. Wtedy okazuje się, ile możliwości muzycznych, interpretacyjnych tkwi w tym zestawie i ile można wydobyć z kilku bębnów i ludzkiego głosu. Koncert był fascynujący: bogactwo linii melodycznej, wyrazistość i pewna surowość melodii przy całej jej latynoskiej energii, złożoność muzycznych fraz – wszystko to sprawiało, że człowiek po prostu musiał stale patrzeć na scenę, by uwierzyć, że to tylko bębny i głos.

Evritiki Zygia, męski kwintet z północno-wschodniej Grecji, był kolejnym zaskoczeniem – zwłaszcza dla tych, którzy spodziewali się uśmiechniętych greckich wirtuozów buzuki i całego zestawu utworów w stylu zorby czy sirtaki. Jeśli chodzi o wirtuozerię nie można mieć zastrzeżeń, muzycy dali z siebie wszystko, błyskawicznie nawiązali kontakt z publicznością i trzeba przyznać, że był to jeden z bardziej czarujących zespołów występujących na festiwalu.
Ale muzyka z tego regionu, jak się okazało, jest zupełnie inna, można powiedzieć – bardziej bałkańska. Jej styl do złudzenia przypomina muzykę południowej Bułgarii, a i sam zestaw instrumentów przywodzi na myśl bardziej Bałkany niż Grecję: flet, dudy, bębny i lira przypominająca zdecydowanie bardziej bułgarską gydułkę niż lirę.

Żywiołowa, nieco dzika i z tym charakterystycznym rytmem typowym właśnie dla muzyki bułgarskiej, porwała publiczność do tańca. Trzeba jednak przyznać, że ten rytm tu, na północy, był chwilami dość trudny do zatańczenia. Ale to przecież ethnoportowa, wyedukowana publiczność, która momentalnie wyczuła, w czym rzecz – i zaczęła tańczyć klasyczne, południowosłowiańskie choro lub kolo.

Festiwal zakończył koncert zespołu Lemma: jedenaście artystek z Algierii pod wodzą Souad Asli, wokalistki i tancerki. Muzyka tego zespołu to tradycyjne pieśni z pustynnych osad południowo-wschodniej Algierii, opowiadające o życiu, o poowinnościach wobec Boga, i wreszcie o tym, jak ważna jest rodzina. Rytmiczny śpiew prowadzony przez bębny, dzwonki i… gitarę elektryczną wprawia nieledwie w trans, chwilami jest bardziej melorecytacją niż śpiewem, ale to także należy do tradycji.

Słuchanie go i obserwowanie artystek było niezwykłym doświadczeniem muzycznym. Każda z pieśni niesie ważne przesłanie, każda jest swego rodzaju lekcją powinności w życiu, lekcją wiary i nie rozumiejąc tekstu, z pewnością wiele się traci. Ale nawet i bez tego ten rytmiczny śpiew i pełen pasji głos Souad Asli, z akcentami punktowanymi przez instrumenty perkusyjne zapada w serce i w duszę.

To ostatnie w tym roku spotkanie z muzyką ethno na tę skalę w Poznaniu. Na kolejny Ethno Port trzeba będzie czekać do przyszłego roku – i będzie to czekanie z niecierpliwością, ciekawością, co też tym razem zaproponuje Andrzej Maszewski, dyrektor festiwalu. Z pewnością jednak już wkrótce będzie musiał zaproponować nowe miejsce – popularność festiwalu rośnie, a fanów przybywa. Może nie było to jeszcze tak widoczne podczas koncertów na trawie, ale i Sala Wielka, i Dziedziniec Zamkowy pękały w szwach. Ethno Port przestaje się mieścić w Zamku i wkrótce trzeba będzie coś z tym zrobić.

Lilia Łada, fot. Sławek Wąchała

Opowieści o zaklinaniu wilków, wielogłosowe pieśni słowiańskie i dialog muzyczny z Pendżabu. Trzeci dzień Ethno Portu nie zawiódł fanów. Sprzed sceny nie wypędził ich nawet ulewny deszcz.

Kolejny dzień festiwalu zaczął się od koncertu Laboratorium Pieśni – zespół pieśniarek z Trójmiasta, które przede wszystkim wykonują pieśni słowiańskie na głosy, ale mają też w repertuarze trochę egzotyki z Gruzji czy Skandynawii, przetworzonej przez ich własną wrażliwość artystyczną. Do tego hipnotyzujący akompaniament bębnów, gongów i od czasu do czasu fletu – i mamy receptę na harmonijny i pełen wdzięku koncert. Dziewczyny zachwyciły idealną harmonią i wspaniałym wyczuciem muzycznym.

Jako kolejna miała wystąpić Maya Youssef, jednak z powodu choroby artystka odwołała koncert. Zamiast niej widzowie mogli usłyszeć niezwykły duet Mehehe. I był to nie tyle koncert, co raczej magiczny rytuał zaklinający siły przyrody, przywołujący dobro i stawiający opór złu. Towarzyszyły mu – poza muzyką – opowieści o wiedźmach, czarownicach, zielarkach, no i oczywiście czarach, dzięki którym wiedzące mogły wyleczyc ból głowy, wiele chorób, a nawet uleczyć złamane serce – o ile wcześniej nie zechciały zapewnić zakochanemu lub zakochanej wzajemności. Opowieść i muzyka toczyły się niespiesznie i choć do sposobu narracji Mehehe trzeba się przyzwyczaić, to – gdy się już to stanie – można poczuć magię w powietrzu…

Nooran Sisters z Indii, które dziś rządziły na Scenie na Trawie, dały monumentalny, bardzo efektowny koncert – począwszy od zjawiskowo pięknych strojów obu sióstr po fantastycznie zgrany zespół muzyków. Muzyka, którą wykonują, jest charakterystyczna dla regionu Pendżabu, z którego pochodzą i nosi nazwę Sham Chaurasia Gharana. To śpiew w duecie, podczas którego muzycy odpowiadają sobie nawzajem, dopełniają sswoje frazy i współzawodniczą artystycznie. Ten dialog w wykonaniu sióstr Nooran był niezwykle dynamiczny, pełen emocji, a ich przejmujący śpiew docierał do najgłębszych zakamarków duszy. Gdyby ktoś chciał odnaleźć bardzo, bardzo odległe korzenie śpiewu flamenco, to pewnie w którymś momencie trafiłby na Sham Chaurasia Gharana.

Jednak ten rodzaj muzyki to nie tylko śpiew. Ważne elementy są podkreślane gestami i to, jak robiły to siostry Nooran, było fascynującym spektaklem. Można powiedzieć, że wręcz tańczyły siedząc, a ich ruchy podawały tempo i rytm muzykom z towarzyszącego im zespołu. Było to tak fascynujące, że nawet ulewny deszcz, który zaczął padać podczas tego koncertu, nie wypłoszył widzów sprzed sceny.

Trzeci dzień Ethno Portu zakończyli muzycy z Belize – The Garifuna Collective. Garifunowie to potomkowie afrykańskich niewolników przywożonych do Ameryki Środkowej do pracy na plantacjach oraz Indian zamieszkujących tę część półwyspu Jukatan. Ich muzyka opowiada historię takich spotkań, zawiera elementy tradycji muzycznej tak Indian, jak i przybyszów z Afryki, a jej tradycja sięga XVII wieku.

Muzycy z Belize są bez wątpienia mistrzami w swoim fachu. Ich idealne zgranie i bogate brzmienie – w zespole są dwie gitary elektryczne – poderwało publiczność do tańca praktycznie od pierwszego taktu. Słuchanie ich idealnej harmonii było prawdziwą przyjemnością, zwłaszcza że nie jest to muzyka łatwa i zdecydowanie różni się od tej, z której słyną ich sąsiedzi, na przykład Meksykanie czy Kubańczycy. Mimo równie wyrazistego rytmu i szybkiego tempa ta muzyka jest jakby bardziej surowa, więcej wymaga tak od wykonawcy, jak od widzów. Ale sądząc po tym, że w Sali Wielkiej, gdzie odbywał się ten koncert, nie dałoby sie wcisnąć nawet szpilki, zdecydowanie spodobała się widzom Ethno Portu.

Lilia Łada, fot. Sławek Wąchała

To był dzień mocnych i często nieoczekiwanych – ale zawsze doskonałych – wrażeń. Od klasyki muzykiu tradycyjnej, czyli kapeli Brodów, poprzez przytup z przymrużeniem oka Odpoczna po niezwykłe pieśni rai z Algierii i gospel znad Missisipi.

Teoretycznie wszystko było wiadomo. Najpierw dwa koncerty klasyki polskiej muzyki tradycyjnej, później pieśni pracy z Algierii, a na zakończenie gospel z południa Stanów Zjednoczonych. Style i rodzaje znane – może poza algierskimi pieśniami. Jednak, jak to na Ethno Porcie często bywa, nic nie było tak oczywiste, jakby się wydawało.

Piątkowe koncerty rozpoczęła Kapela Brodów, będąca klasą samą w sobie, jeśli chodzi o polską muzykę tradycyjną. Zagrana z wielką pieczołowitością i ogromnym, wirtuozerskim talentem porwała do tańca publiczność prawie od razu. Ale naprawdę nie można się było dziwić. Wspaniały, przejmujący wokal i pojawiający się nieoczekiwanie czysto czardaszowy pazur w krakowiakach i polkach z tym charakterystycznym zaśpiewem skrzypiec po prostu nie pozwalał usiedzieć spokojnie. Tradycja w nowej oprawie sprawiła, że widzowie żegnali muzyków oklaskami na stojąco i nie pozwalali im zejść ze sceny.

Zespół Odpoczno z kolei zaprezerntował zupełnie inny patent na muzyczną tradycję. Zaczęli od oberka w kowbojskim stylu, a potem zagrali polkę w rock and rollowym wydaniu. Była też i polka w stylu rapp, a widzowie z każdym kolejny utworem tańczyli szybciej i bawili się coraz lepiej. Odpoczno jest zespołem znanym z umiejętnych transformacji muzyki tanecznej, głównie oberków, na współczesną modłę. Jednak wiedzieć o tym – a usłyszeć na żywo to dwie różne rzeczy. Świeżość, odwaga i niezwykle twórcze przetwarzanie ludowych motywów – gitara elektryczna w oberku to coś, co warto usłyszeć! – daje w efekcie niesamowicie energetyczną i bardzo współczesną muzykę. Jeśli dodamy, że wszystko to serwowane jest z niewiarygodna energią i niesamowitym poczuciem humoru – mamy klimat koncertów Odpoczna, gdy cała sala wiruje w rytmie ich oberków.

Tak jak zespół Odpoczno pokazał, że oberek niejedno ma imię, tak Sofiane Saidi & Mazalda udowodnili, że muzyka arabska to znacznie więcej niż tradycyjne melodie odgrywane przez starców w galabijach. Pieśni rai, które grają, są bardzo popularne w zachodniej Algierii, nazywa sie je pieśniami pracy, bo pierwotnie śpiewali je właśnie robotnicy. Ale Sofiane Saidi, nazywany „księciem rai 2.0”, wykonuje je na swój sposób, uwspółcześniając tak wykonanie, jak i instrumentarium, by tradycja stała się bliższa i bardziej zrozumiała także dla tych, którzy uwielbiają rock, jazz czy funky.

Jego rai są znacznie bardziej dynamiczne. Lutnia saz, przy której akompaniamencie są tradycyjnie śpiewane, jest elektryczna, bębenki zastąpiła perkusja, pojawił się też saksofon, który na pierwszy rzut oka kompletnie nie ma co robić w tradycyjnej muzyce arabskiej, ale na pierwszy rzut ucha – natychmiast do siebie przekonuje i udowadnia, że tu jest jego miejsce. Dla Sofiane Saidiego nie ma granic, niewłaściwego stylu czy instrumentów, jesli tylko pozwola mu przekazać to, co chce – zachowując przy tym stylistykę tradycyjnej pieśni rai. W efekcie widz dostaje niezwykle energetyczną mieszankę egzotyki muzycznej z wyrazistym uderzeniem perkusji i wirtuozerską lutnią, które stanowią fantastyczne tło dla niesamowitego wokalu Saidiego. Nie można przy tym nie tańczyć!

Zwieńczeniem drugiego dnia Ethno Portu był koncert The Como Mamas, zespołu gospel znad Missisipi. Był to idealny koncert dla tych,. którzy chcieliby się dowiedzieć, jak powstawał ten nurt muzyczny. Dziś gospel kojarzy nam się najczęściej z kilkunastoosobowym chórem śpiewającym kunsztowne, wielogłosowe kompozycje pod dyktando solisty. The Como Mamas są na scenie tylko we trzy, wspomaga je jedna gitara i jedna perkusja, ale właśnie dlatego można w pełni podziwiać umiejętności wokalne wszystkich trzech pań i ich niewiarygodne poczucie rytmu. Efekt zwala z nóg.

Lilia Łada, fot. Sławek Wąchała