MRPiPS zdecydowało się przygotować podsumowanie roku. Ministerstwo chwali się sukcesami programów socjalnych, niższym bezrobociem oraz podkreśla jak ważna jest troska o seniorów.
Bezpieczeństwo – to najważniejsza kwestia z perspektywy rodziny. Chodzi tu zarówno o troskę o dzieci, zabezpieczenie finansowe, jak i planowanie. Działania Ministerstwa Rodziny koncentrują się w dużej mierze wokół rodziny. To troska o ich byt, inwestycja w przyszłość i zapewnienie jak najlepszych warunków do życia. Ostatni rok to kontynuacja ważnych programów społecznych, ale także zupełnie nowe rozwiązania.
To już trzeci rok działania „Rodzina 500+”. To flagowy program, który na dobre już wpisał się do polskiej polityki rodzinnej. W tym roku (od stycznia do końca września) rodziny otrzymały ponad 17 mld zł. Od początku trwania programu to już ponad 58,7 mld zł. Ze wsparcia korzysta 2,46 mln rodzin, które otrzymują pomoc na wychowywanie 3,76 mln dzieci.
Ostatni rok to również realizacja deklaracji premiera Mateusza Morawieckiego. Wśród ważnych programów zapowiedzianych jako „Piątka Morawieckiego” znalazł się „Dobry Start”. Każde dziecko, które rozpoczyna rok szkolny może otrzymać 300 zł dodatkowego wsparcia.
Ministerstwo Rodziny jest jednym z liderów cyfryzacji. W tym roku rodziny mogły złożyć wnioski o wszystkie świadczenia drogą internetową. Co więcej po raz pierwszy wnioski na nowy okres świadczeniowy (o rodzina 500+, dobry start, czy z funduszu alimentacyjnego) można było złożyć miesiąc wcześniej, czyli już 1 lipca. Zbieranie wniosków drogą tradycyjną rozpoczęło się w sierpniu. Rodziny coraz chętniej korzystają z tego rozwiązania, ponieważ wnioski elektroniczne zostały przygotowane w formie przyjaznych i łatwych do wypełnienia kreatorów, które krok po kroku podpowiadają jak dane pole należy wypełnić. Cyfryzacja to nie tylko e-wnioski. Od początku tego roku posiadacze Karty Dużej Rodziny mogą korzystać z wygodnej aplikacji mKDR. Dzięki niej kartę mają zawsze w swoim telefonie. Łatwiej także znaleźć zniżki dzięki wygodnej internetowej wyszukiwarce.
Pomoc rodzinie to nie tylko wsparcie finansowe. To także rozwój usług. Żłobki, kluby dziecięce, dzienni opiekunowie to duża pomoc dla rodziców małych dzieci. Takich instytucji wciąż jeszcze brakuje, ale dzięki zmianom w programie „Maluch+” tempo powstawania kolejnych placówek mocno przyspieszyło. W 2015 r. w całym kraju było niespełna 3 tys. placówek zapewniające miejsca dla 84 tys. najmłodszych dzieci. Do końca 2018 r. ma być ich 5,2 tys. Liczba miejsc dla maluchów wzrośnie do blisko 143 tys. To o 2,2 tys. placówek i niemal 59 tys. miejsc więcej. W ciągu trzech lat wskaźnik użłobkowienia wzrósł o ponad 56% – z 12,4% do 19,4%. Stało się to m.in. za sprawą nowej odsłony „Maluch+”, czyli programu dofinansowującego nowe, jak i istniejące miejsca opieki nad dziećmi do lat 3. Rok 2018 to 3 razy wyższe środki. Do tej pory było to 151 mln zł – od tego roku 450 mln zł. Co ważne w przypadku utworzenia miejsc opieki przez gminy, w których nie funkcjonują takie miejsca, jest to nawet 80% wartości projektu. Pakiet dla rodzin w 2018 r. wprowadził zmiany w ustawie o opiece nad dziećmi do lat 3. W praktyce chodzi o szereg ułatwień w zakładaniu i prowadzeniu żłobków, co dla podmiotów prowadzących takie placówki oznacza zwiększenie pewności inwestycyjnej. W efekcie to większa liczba miejsc opieki dla dzieci. Zmiany mają też na celu obniżenie kosztów funkcjonowania placówek, co powinno wiązać się z mniejszymi opłatami za opiekę nad maluchem.
Duże rodziny mają wyjątkowe miejsce w społeczeństwie. Wsparcie tej grupy jest szczególnie ważne i to właśnie z myślą o nich powstał program Karta Dużej Rodziny. To system zniżek dla rodzin wielodzietnych, który przeszedł zmiany. Efekty widać już dziś. W 2015 r. zniżki w ramach programu udzielało 1,2 tys. partnerów. Dziś to już prawie 5 tys. firm i instytucji. Użytkowników karty jest prawie 2,1 mln – to o ponad 140 % więcej niż w 2015 r. W projekcie budżetu na 2019 na Kartę Dużej Rodziny przeznaczono 40,8 mln złotych, ponad 12 mln złotych więcej niż w bieżącym roku. Od nowego roku Kartę Duże Rodziny będą mogły otrzymać także rodzice, którzy kiedykolwiek wychowali troje lub więcej dzieci.
Rodziny, w których są osoby z niepełnosprawnościami wymagają szczególnego wsparcia. Bardzo ważne jest zapewnienie im niezależnego życia i pełnego udziału we wszystkich jego sferach. To także odpowiednie środki, które pozwolą przezwyciężyć bariery. Osoby niepełnosprawne powinny móc korzystać na równi z innymi z dostępu do środków transportu, informacji i komunikacji, urządzeń i technologii oraz różnego rodzaju usług. Z myślą o tej grupie powstał przygotowany w tym roku Solidarnościowy Fundusz Wsparcia Osób Niepełnosprawnych. Będzie on zasilany m.in. z daniny solidarnościowej oraz z Funduszu Pracy. Środku z Funduszu będą przeznaczone m.in. na wsparcie społeczne i zawodowe osób niepełnosprawnych. Łączne szacowane przychody Solidarnościowego Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych wyniosą ok. 2 mld zł rocznie. Nowe rozwiązania zaczną obowiązywać już w styczniu 2019 r.
Wsparcie rodzin z osobami niepełnosprawnymi to także cel programu „Za życiem”. To rozwiązania dotyczące wsparcia kobiet w ciąży i ich rodzin, wczesnego wspomagania dziecka i jego rodziny oraz usług wspierających i rehabilitacyjnych czy wsparcia mieszkaniowego.
II etap programu, który wszedł w życie w czerwcu 2018 r., to usługi wspierające i rehabilitacyjne, zajęcia w warsztacie terapii zajęciowej, elastyczne formy organizacji czasu pracy oraz uprawnienia do zasiłku opiekuńczego. W 2018 r. na realizację programu przeznaczone zostało 624,2 mln zł.
Rynek pracy – coraz mniej bezrobotnych oraz wyższe pensje
Zacznijmy od danych dotyczących pracujących Polaków. W 2017 roku przeciętna liczba pracujących wyniosła 16,4 mln osób. Z najświeższych danych wynika, że w trzecim kwartale 2018 roku liczba pracujących osiągnęła ponad 16,6 mln osób.
Na koniec ubiegłego roku stopa bezrobocia wynosiła 6,6 proc. Dziś – w końcówce 2018 roku – rynek pracy znajduje się w lepszej kondycji. Z danych ministerstwa wynika, że stopa bezrobocia w listopadzie wyniosła 5,8 proc., a liczba bezrobotnych oscyluje w granicach 951 tys. osób. To sporo mniej niż przed rokiem, kiedy bez pracy było ok. 1,1 mln osób.
Dobrze pod tym kątem wypadamy też na tle Zjednoczonej Europy. Stopa bezrobocia – według metodologii Eurostatu – w październiku bieżącego roku wynosiła 3,8 proc. To jeden z najlepszych wyników w całej Wspólnocie i znacznie poniżej unijnej średniej – 6,7 proc.
Systematycznie poprawia się sytuacja młodych. Trzy lata temu stopa bezrobocia wśród osób do 25 lat wynosiła 20,8 proc., na koniec ubiegłego roku odsetek ten wynosił 14,8 proc., a po trzech kwartałach bieżącego roku zanotowaliśmy kolejny spadek, do poziomu 12,7 proc.
Spada również udział długotrwale bezrobotnych w ogólnej liczbie osób pozostających bez pracy. Na koniec ubiegłego roku osoby długotrwale bezrobotne stanowiły 55 proc. wszystkich osób zarejestrowanych w urzędach pracy.
– Prognozujemy, że stopa bezrobocia będzie w przyszłym roku cały czas spadać, choć już nie będą to tak spektakularne spadki. Zbliżamy się do granicy bezrobocia naturalnego. W każdej gospodarce istnieje zawsze pewna liczba osób, które poszukują pracy lub też mają trudności z jej znalezieniem, pomimo wysokiego popytu na pracowników, z powodu np. wykształcenia, umiejętności, oczekiwań płacowych czy miejsca zamieszkania. Dlatego musimy sięgać do niewykorzystanych zasobów – osób biernych zawodowo i długotrwale bezrobotnych. Ich przywrócenie na rynek pracy będzie dla nas wyzwaniem na przyszły rok – przyznaje minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbieta Rafalska.
W okresie styczeń-październik 2018 roku aktywnymi programami rynku pracy objęto 307,8 tys. osób, w tym 50,1 tys. osób w wieku 50 plus.
Z najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że przeciętne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w listopadzie 2018 roku wyniosło dokładnie 4966,61 złotych. To oznacza, że pensje rosną w tempie 7,7 proc. rok do roku. Dane te są niespodzianką. Analitycy prognozowali spowolnienie w płacach.
GUS policzył też, że przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w ubiegłym roku wynosiło 4271,51 złotych. W trzecim kwartale tego roku było to już 4580,20 złotych. I w tym przypadku, w ujęciu rocznym, mamy do czynienia ze wzrostem powyżej 7 proc.
Poprawia się sytuacja osób do tej pory najsłabiej wynagradzanych. W 2017 roku płaca minimalna wynosiła 2 tys. złotych, w tym roku to sto złotych więcej. W przyszłym roku wzrost będzie jeszcze bardziej zauważalny – minimalne pensje wyniosą 2250 złotych. Z kolei minimalna stawka godzinowa, której wysokość powiązana jest z płacą minimalną – w przyszłym roku wyniesie 14,7 złotych, czyli o złotówkę więcej niż obecnie.
Ten rok to też nowe przepisy dla przedsiębiorców. Na początku roku wprowadzono e-składkę. Przedsiębiorcy – od stycznia – wpłacają składki na jeden indywidualny rachunek, zamiast czterech lub nawet pięciu przelewów na poszczególne fundusze. To oznacza mniej dokumentów do przekazania i mniej popełnianych przy rozliczeniu błędów – przez niecałe 10 miesięcy tego roku przedsiębiorcy popełnili jedynie 284 błędy, w porównaniu do ponad 223 tys. błędów z tego samego okresu minionego roku.
Z kolei od 1 grudnia 2018 roku lekarze wystawiają zwolnienia lekarskie już tylko w formie elektronicznej. To ułatwienie pracy lekarzy, ale też dobra wiadomość dla pracodawców, którzy mają natychmiastową wiedzę o zwolnieniu wystawionym pracownikowi. Dzięki temu mogą np. uniknąć korekt dokumentów rozliczeniowych.
Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że 38,4 tys. lekarzy do 17 grudnia wystawiło ponad 1,3 mln elektronicznych zwolnień.
Polityka senioralna
Rodzina to nie tylko mama, tata i dzieci – to także dziadkowie. Seniorzy są niezwykle ważną częścią społeczeństwa. To właśnie osoby starsze mają doświadczenie i mądrość życiową, którą mogą się dzielić i do której warto sięgać. Niestety, seniorzy na co dzień zmagają się z wieloma trudnościami. Wielu z nich brakuje zajęcia, możliwości rozwoju, czasem odpowiedniej opieki.
Ministerstwo przygotowało dokument „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność”, który wyznacza najważniejsze kierunki polityki senioralnej w nadchodzących latach oraz porządkuje działania instytucji publicznych w Polsce.
W odpowiedzi na brak miejsc do spędzania wolnego czasu i spotkań powstał Program „Senior +” na lata 2015-2020. Chodzi w nim przede wszystkim o wspieranie tworzenia i prowadzenia dziennych domów i klubów „Senior +”. W takich miejscach osoby starsze mogą wziąć udział w warsztatach kulinarnych, zajęciach sportowych, nauczyć się korzystania z komputera i internetu. Uzyskują także dostęp do opieki terapeutycznej i rehabilitacji czy ciepły posiłek w miłym towarzystwie.
W 2015 r. w całej Polsce działało niespełna 100 takich placówek, które oferowały miejsca dla 2,8 tys. seniorów. Wtedy na realizację programu, czyli uruchomienie domów i klubów „Senior +”, przeznaczono 30 mln zł. Do końca 2018 r. liczba placówek ma wzrosnąć do ponad 550, a liczba miejsc – do przeszło 14 tys. W tym roku na uruchomienie i działalność takich miejsc przeznaczono 80 mln zł. Taka sama kwota zostanie przeznaczona na program w 2019 r.
Do 2050 r., jak wskazują prognozy, populacja osób w wieku 60+ wzrośnie w Polsce do 13,7 mln, czyli ponad 40% ogółu ludności. Już pod koniec 2016 r. niemal co czwarty Polak miał 65 lat lub więcej. To wielkie wyzwanie dla całego społeczeństwa wymagające wdrażania nowych i udoskonalania już istniejących narzędzi.
Bardzo ważne jest zapewnienie seniorom (szczególnie tym mniej samodzielnym) łatwego dostępu do usług opiekuńczych, również tych specjalistycznych. Tu ogromną rolę odgrywa program „Opieka 75+”, czyli wspieranie samorządów gminnych w realizacji usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Co ważne, od nowego roku opieką będą mogły być osoby starsze również pozostające w rodzinach, a nie – tak jak dzisiaj – wyłącznie samotne. W programie będą mogły uczestniczyć również gminy, które świadczą usługi opiekuńcze, w tym specjalistyczne usługi opiekuńcze, poprzez spółdzielnie osób prawnych. W 2018 r., jak pokazują dane za I półrocze, do programu przystąpiło blisko 360 gmin z całej Polski, a środki przewidziane na ten cel to 57 mln zł.
W 2017 r. najniższa emerytura została podniesiona z 882,56 złotych do 1 tys. złotych – to wzrost o 13,3%. W mijającym 2018 r. renty i emerytury zostały podwyższone o 2,98%. Przyszłoroczna waloryzacja będzie jeszcze wyższa – w 2019 r. świadczenia emerytalno-rentowe wzrosną o 3,26%, jednak nie mniej niż o 70 zł (oznacza to, że najniższe świadczenia zostaną podwyższone dwukrotnie – o 6,8 proc., a nie jak by to miało miejsce zgodnie ze wskaźnikiem na poziomie 3,26 proc.). MRPiPS gwarantuje podwyższenie najniższych świadczeń do 1100 zł w przypadku najniższej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty rodzinnej i renty socjalnej oraz do 825 zł w przypadku najniższej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Statystyki pokazują, że w ciągu ostatnich 3 lat poprawiła się sytuacja emerytów znajdujących się w najtrudniejszym położeniu życiowym. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem skrajnym w 2017 r. zmalał o 0,6 p. proc. w porównaniu do roku 2015 (z poziomu 5,0% do 4,4%).
W 2018 r. opracowano również program „Mama 4+”, czyli rodzicielskie świadczenie uzupełniające mające na celu uhonorowanie osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tytułu długoletniego zajmowania się dziećmi zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły, a w efekcie nie wypracowały sobie najniższej emerytury.
Autor: AB / UW
