W drugiej połowie 2028 roku, w 110. rocznicę wybuchu powstania, pierwsi zwiedzający wejdą do nowego Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Już od 1 stycznia 2027 roku muzeum przestanie być oddziałem i zacznie działać jako samodzielna instytucja, współprowadzona przez ministra kultury.
Szefowa resortu kultury Marta Cienkowska odwiedziła 24 października plac budowy u podnóża Wzgórza św. Wojciecha w Poznaniu i wtedy podano nowe terminy. Minister była w tym miejscu rok wcześniej, więc oceniła, że od tamtego czasu prace wyraźnie posunęły się naprzód.
Co już stoi na placu budowy
Od momentu rozpoczęcia budowy minęły 32 miesiące. Roboty konstrukcyjne już zakończono i zawieszono wiechę w najwyższym punkcie, 20,65 m nad terenem. Cztery budynki naziemne mają już swoją docelową bryłę. Obecnie montowane są przeszklone fasady wejść, a ściany zewnętrzne pokrywa okładzina z naturalnego granitu. Ogrzewanie w pierwszych budynkach ma zostać uruchomione w listopadzie.
Prace pod ziemią są najdalej zaawansowane. Obiekt opiera się na ponad 500 palach wbitych na głębokość 22 m i schodzi ponad 12 m w głąb. W podziemiach rozprowadzono już instalacje, które zasilą między innymi gabloty, oraz wylano posadzki. Na miejscu pojawiły się pierwsze elementy wystawy, a trwa montaż oświetlenia i sufitów.
Gotowe budynki wykonawca ma przekazać jesienią 2027 roku. Otwarcie zaplanowano dopiero na lato lub wczesną jesień 2028 roku, ponieważ muzeum potrzebuje jeszcze czasu na urządzenie ekspozycji. Dyrektor Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości Przemysław Terlecki zapowiada, że nie będzie to jednodniowa uroczystość, lecz kilkudniowe święto.
Termin przesuwał się kilka razy
Nowa siedziba miała powstać wcześniej. W listopadzie 2025 roku podawano grudzień 2027 roku jako datę otwarcia, zaznaczając jednak, że wszystko zależy od przebiegu prac. Obecnie termin ten dotyczy już tylko zakończenia budowy, a nie udostępnienia obiektu zwiedzającym.
Kalendarz powiązano z rocznicą: 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu wybuchło powstanie, a do połowy stycznia 1919 roku powstańcy opanowali większość Wielkopolski. Rozejm w Trewirze z 16 lutego 1919 roku potwierdził ich zdobycze. Niemal cały region przyznał Polsce traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku.
Kto płaci za budowę
Inwestycja wraz z wystawą stałą kosztuje ponad 400 mln zł. Główny ciężar wydatków dzielą dwaj organizatorzy:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznacza łącznie 232 mln zł, przy czym blisko 170 mln zł ma zostać wydane do końca 2026 roku,
samorząd województwa wielkopolskiego zabezpieczył ponad 175 mln zł,
około 1,5 mln zł na repliki, konserwację zbiorów i zakup unikatowych eksponatów dołożyły gminy, miasta i powiaty z regionu,
Poznań sfinansował prace projektowe kwotą około 6 mln zł w latach 2017-2022.
Pieniądze pozyskuje się także ze sprzedaży pamiątkowych cegiełek z wizerunkami bohaterów powstania. W ostatniej serii pojawiły się na nich dwie Wielkopolanki: Aleksandra Bukowiecka i Maria Skórzewska.
Co zobaczą zwiedzający
Sercem muzeum jest podziemna sala wystawy stałej w kształcie rotundy. Ma ona powierzchnię ponad 3 tys. m kw. i jest przykryta kopułą o rozpiętości 30 m, nad którą powstanie miejski plac. Ekspozycja przedstawi niemal dwustuletnią drogę Wielkopolski do niepodległości, której kulminacją było powstanie. Muzeum posiada ponad 2 tys. oryginalnych obiektów, w tym pamiątki osobiste powstańców, których dotąd nie pokazywano.
W budynkach naziemnych zaplanowano sale wystaw czasowych, audytorium, bibliotekę z czytelnią, pracownie konserwatorskie oraz sale warsztatowe. Projekt przygotowała warszawska pracownia WXCA, nawiązując do prostych, kubicznych form pierwszych wielkopolskich grodów. Umowa z wykonawcą została już podpisana, a projekt wystawy stałej jest gotowy.
Co zmieni się od stycznia
Obecnie Muzeum Powstania Wielkopolskiego, które mieści się w Odwachu na Starym Rynku, jest oddziałem Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości. Od 1 stycznia 2027 roku cała instytucja ma stać się wspólną placówką kultury ministra kultury i województwa wielkopolskiego, działając pod nazwą Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w Poznaniu. Minister Cienkowska wyjaśnia, że muzeum powinno posiadać własną tożsamość i służyć obchodom nie tylko rocznicy powstania, ale i innych ważnych dat w historii Polski.
Ta zmiana kończy trwający kilka lat podział dawnego Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości:
Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII od 1 stycznia 2025 roku należy do Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie,
Muzeum Powstania Poznańskiego – Czerwiec 1956 od początku 2026 roku stanowi osobną instytucję, którą w kwietniu przekazano miastu Poznań,
muzea na Cytadeli – Muzeum Armii „Poznań” i Muzeum Uzbrojenia – mają stać się podstawą nowego Muzeum Militarium Cytadela w Poznaniu, które będzie prowadzone przez samorząd województwa.
Kryptę Zasłużonych Wielkopolan na Wzgórzu św. Wojciecha ma również współprowadzić nowe muzeum. Obecnie otwiera się ją tylko od czasu do czasu, jednak po porozumieniu z Archidiecezją Poznańską ma być udostępniana regularnie.
Wystawy o powstaniu można oglądać w Odwachu na Starym Rynku do czasu otwarcia nowej siedziby. Wielkopolskie Muzeum Niepodległości publikuje informacje o postępach w budowie.