Otwierasz komputer, żeby odpisać na ważną wiadomość. Po chwili sprawdzasz kalendarz, przypominasz sobie o przelewie i zaczynasz szukać dokumentu, który miał leżeć na biurku. Mija pół godziny, a odpowiedź nadal nie jest gotowa. Jeśli podobne sytuacje powtarzają się regularnie, łatwo zacząć myśleć o sobie jako o osobie niezorganizowanej. Warto jednak zadać inne pytanie: skąd biorą się te trudności i co pozwoli je lepiej zrozumieć?
Kiedy problemy z koncentracją wymagają uwagi
Zgubiony wątek rozmowy czy zapomniane spotkanie same w sobie nie świadczą o ADHD. Znaczenie ma to, jak często takie sytuacje się zdarzają, od kiedy występują i jakie mają konsekwencje. Powracające trudności z kończeniem zadań, organizowaniem pracy, pamiętaniem o obowiązkach i utrzymaniem uwagi mogą wymagać dokładniejszej oceny. Szczególnie wtedy, gdy wpływają na naukę, pracę lub relacje z innymi.
Wyobraźmy sobie osobę, która kilka razy sprawdza datę wizyty, a mimo to ją przeocza. Albo kogoś, kto rozumie zadanie i chce je wykonać, lecz wieczorem odkrywa, że dzień minął na rozpoczynaniu kolejnych spraw. W rozmowie ze specjalistą takie konkretne przykłady mówią więcej niż ogólne stwierdzenie „mam słabą koncentrację”.
Jak ADHD może wyglądać u dorosłych
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. Jego obraz obejmuje trudności związane z nieuwagą, nadruchliwością i impulsywnością, ale ich proporcje są różne. U części osób najbardziej widoczne są problemy z utrzymaniem uwagi i organizacją działania. U innych na pierwszy plan wysuwa się impulsywność lub silna potrzeba aktywności.
Nieuwaga bez widocznej nadruchliwości
Osoba z ADHD może podczas spotkania spokojnie siedzieć na krześle, a jednocześnie wielokrotnie gubić sens wypowiedzi rozmówcy. Może zapominać o ustaleniach, pomijać szczegóły w dokumentach albo odkładać zadania wymagające dłuższego wysiłku umysłowego. Istnieje prezentacja ADHD z przewagą nieuwagi, dlatego brak wyraźnej ruchliwości nie wyklucza rozpoznania.
Także sama nadruchliwość może z wiekiem zmieniać postać. U dorosłych bywa odczuwana jako wewnętrzny niepokój, potrzeba zajmowania się czymś lub trudność z pozostaniem w bezruchu. Dopiero zebranie informacji o całym funkcjonowaniu pozwala ocenić, co oznaczają te doświadczenia.
Skupienie na pasji i trudności z codziennością
Można długo zajmować się interesującym projektem, a równocześnie mieć powtarzające się trudności z przeczytaniem instrukcji czy dokończeniem formalności. W ADHD zdolność do skupienia może różnić się zależnie od zadania i sytuacji. Sam fakt, że ktoś potrafi zaangażować się w pasjonujące zajęcie, nie przekreśla możliwości rozpoznania.
Nie oznacza to jednak, że pochłonięcie hobby jest dowodem ADHD. Specjalista ocenia szerszy wzorzec: czy trudności utrzymują się w czasie, pojawiają w różnych okolicznościach i rzeczywiście ograniczają funkcjonowanie. Pojedynczy przykład, nawet bardzo charakterystyczny, nie daje takiej odpowiedzi.
Co poza ADHD może osłabiać koncentrację
W diagnostyce trzeba uwzględnić również sen, przewlekły stres i stan zdrowia. Niedostateczna ilość snu może utrudniać skupienie, zapamiętywanie oraz podejmowanie decyzji. Dlatego pytania o godziny zasypiania, wybudzenia czy senność w ciągu dnia mają bezpośredni związek z oceną problemów z uwagą.
Podobne trudności mogą towarzyszyć lękowi i depresji. Co więcej, te zaburzenia mogą współwystępować z ADHD. Diagnoza różnicowa polega na sprawdzeniu, które wyjaśnienie najlepiej pasuje do historii danej osoby i czy na jej funkcjonowanie nakłada się kilka problemów. Pytanie o nastrój lub napięcie jest więc częścią rzetelnego badania.
Szczególnie istotny jest moment pojawienia się zmian. Informacja, że koncentracja pogorszyła się dopiero po okresie dobrego funkcjonowania, skłania do poszukiwania przyczyn tego pogorszenia. Gdy podobne trudności można odnaleźć na kolejnych etapach życia, specjalista przygląda się także ich rozwojowemu charakterowi.
Kiedy warto rozważyć diagnozę ADHD
Podstawą do konsultacji są powtarzające się trudności, które utrudniają codzienne życie. W ocenie ADHD znaczenie ma ich trwałość oraz występowanie w co najmniej dwóch środowiskach, na przykład w pracy i w domu. Kryteria DSM-5 obejmują utrzymywanie się objawów przez co najmniej sześć miesięcy, obecność części z nich przed 12. rokiem życia i wyraźny wpływ na funkcjonowanie. Konieczna jest również ocena, czy objawów lepiej nie wyjaśnia inny problem.
Nie trzeba samodzielnie sprawdzać wszystkich kryteriów przed umówieniem wizyty. Konsultacja służy właśnie uporządkowaniu wątpliwości. Wymóg dotyczący czasu trwania objawów nie oznacza też, że z uciążliwymi trudnościami należy czekać pół roku na pomoc.
Dlaczego specjalista pyta o dzieciństwo
ADHD może zostać rozpoznane po raz pierwszy u osoby dorosłej. Nie oznacza to jednak, że dopiero wtedy pojawiły się pierwsze objawy. Wcześniej mogły pozostawać niezauważone, a pomoc rodziców i przewidywalny plan dnia ułatwiały radzenie sobie. Większa samodzielność na studiach, nowe obowiązki zawodowe czy prowadzenie domu mogą ujawnić trudności, które wcześniej były mniej widoczne.
Dlatego diagnosta pyta o naukę, odrabianie lekcji, zapominanie przyborów i organizowanie codziennych zajęć. Pomocne bywają dawne opinie szkolne oraz wspomnienia bliskich. Brak rozpoznania w dzieciństwie nie zamyka drogi do oceny ADHD w dorosłości. Objawy mogły zostać przeoczone również u spokojnych dzieci.
Jak wygląda rzetelna diagnoza ADHD
Rzetelna diagnoza obejmuje ocenę aktualnych trudności, historii rozwoju, zdrowia psychicznego oraz wpływu objawów na życie. Powinien prowadzić ją specjalista z odpowiednim przygotowaniem i doświadczeniem w rozpoznawaniu ADHD. Narzędzia diagnostyczne pomagają uporządkować informacje, ale wymagają interpretacji w kontekście konkretnej osoby. Rozmowa o codzienności i historii trudności
Podczas wywiadu znaczenie mają przykłady: co dzieje się przy rozpoczynaniu pracy, w którym momencie ginie wątek rozmowy, jak często trzeba wracać do niedokończonych spraw. Diagnosta pyta także o okoliczności, w których funkcjonowanie jest łatwiejsze. Rozmowa pozwala sprawdzić, co kryje się pod zaznaczoną w kwestionariuszu odpowiedzią.
Pomocne może być porównanie kilku podobnych sytuacji. Spóźnienie wynikające z jednorazowej awarii tramwaju mówi coś innego niż powtarzający się problem z zaplanowaniem wyjścia z domu. Taka różnica ma znaczenie dla zrozumienia trudności, choć żaden pojedynczy przykład nie przesądza o diagnozie.
Jaką rolę pełni wywiad DIVA-5
W diagnozie ADHD u dorosłych wykorzystuje się między innymi DIVA-5. Jest to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny oparty na kryteriach DSM-5. Porządkuje rozmowę o nieuwadze, nadruchliwości i impulsywności, a także o początku objawów oraz ich konsekwencjach w różnych obszarach życia.
DIVA-5 nie działa jak test, w którym suma punktów automatycznie daje rozpoznanie. Specjalista ocenia znaczenie opisywanych sytuacji, częstotliwość trudności i ich nasilenie. Wywiad musi być częścią szerszej oceny, uwzględniającej również inne możliwe przyczyny objawów. Dlaczego kwestionariusz nie wystarcza do rozpoznania
Kwestionariusz przesiewowy może pomóc zauważyć problem i rozpocząć rozmowę ze specjalistą. Wynik sam w sobie nie potwierdza jednak ADHD. NICE podkreśla, że diagnozy nie należy opierać wyłącznie na skalach oceny lub obserwacji. Potrzebny jest wywiad i odniesienie odpowiedzi do historii oraz rzeczywistego funkcjonowania osoby badanej.
Przy korzystaniu z materiałów internetowych warto więc zapisywać własne przykłady i pytania. Zaznaczenie wielu znajomo brzmiących opisów może być początkiem poszukiwań. Odpowiedź wymaga rozmowy, w której jest miejsce także na informacje niepasujące do wstępnego podejrzenia.
U dzieci ważne są informacje z domu i szkoły
U dzieci ocenę objawów trzeba odnieść do wieku i etapu rozwoju. Specjalista zbiera informacje od rodziców lub opiekunów oraz nauczycieli, uwzględniając funkcjonowanie w domu, szkole i kontaktach z rówieśnikami. Sprawdza również, czy trudności lepiej wyjaśnia inny problem albo czy kilka problemów występuje jednocześnie. Jedna uwaga w dzienniku czy gorszy wynik sprawdzianu nie wystarczają do rozpoznania ADHD.
Jak przygotować się do konsultacji
Przed spotkaniem można zanotować kilka sytuacji, które najbardziej przeszkadzają w codzienności. Przy każdej dobrze dopisać, jak często się zdarza, od kiedy jest zauważalna i jakie ma skutki. Przykład „w tym miesiącu trzy razy przełożyłem wysłanie gotowego dokumentu i przekroczyłem termin” będzie bardziej pomocny niż samo „ciągle odkładam”.
Warto mieć informacje o swoim zdrowiu, przyjmowanych lekach, wcześniejszych konsultacjach i przebiegu nauki. Jeśli są dostępne, można zabrać dawne opinie lub inne dokumenty. Specjalista może również zaproponować, za zgodą osoby badanej, zebranie informacji od kogoś bliskiego.
Brak szkolnych dokumentów albo możliwości rozmowy z rodziną nie przekreśla automatycznie diagnostyki. W takiej sytuacji trzeba omówić ze specjalistą dostępne informacje i ich ograniczenia. Nie należy odtwarzać wspomnień na siłę ani dopasowywać życiorysu do przeczytanej listy objawów.
Co może pomóc po diagnozie i na co dzień
Po zakończeniu oceny potrzebne jest omówienie wniosków i dalszego postępowania. Rozpoznanie ADHD może prowadzić do zaplanowania oddziaływań psychologicznych, dostosowania codziennych warunków oraz leczenia farmakologicznego, jeśli jest wskazane. Leki dobiera i monitoruje lekarz. Plan powinien uwzględniać nasilenie objawów, współwystępujące problemy oraz potrzeby danej osoby. Przed udaniem się do psychiatry warto najpierw udać się do osoby zajmującej się diagnostyką ADHD. Może to być psychiatra ale częściej jest to psycholog.
W codziennym funkcjonowaniu można szukać prostych ułatwień: spokojniejszego miejsca pracy, pisemnych instrukcji i pomocy w uporządkowaniu zadań. Dbanie o sen oraz regularną aktywność fizyczną również ma znaczenie. Takie zmiany warto dobierać indywidualnie i obserwować, które rzeczywiście pomagają.
Jeżeli problemem jest rozpoczynanie zadania, można zapisać pierwszy konkretny krok, na przykład „otworzyć dokument i wpisać tytuł”. Jeśli trudność dotyczy pamiętania o ustaleniach, można wypróbować jedno stałe miejsce na notatki. To praktyczne eksperymenty, których celem jest ułatwienie dnia. Ich skuteczność ani brak poprawy nie rozstrzygają o diagnozie.
Pierwszy krok w stronę diagnozy ADHD w Poznaniu
Wybierając miejsce konsultacji w Poznaniu, warto zapytać, kto prowadzi diagnozę adhd, z jakich elementów składa się ocena i w jaki sposób omawiane są jej wyniki. Istotna jest też możliwość ustalenia dalszych kroków, gdy ADHD nie zostanie potwierdzone albo potrzebna będzie dodatkowa konsultacja.
Informacje o konsultacjach i diagnozie ADHD można znaleźć na stronach różnych psychologów w Poznaniu oraz w opisie procesu diagnostycznego. Gabinet mieści się przy ul. Szamarzewskiego 26A/8.
Na pierwsze spotkanie można przyjść z prostym zdaniem: „Mam trudności ze skupieniem i chcę zrozumieć, z czego wynikają”. To wystarczający punkt wyjścia do rozmowy. Dalsza ocena powinna pomóc nazwać problem i ustalić, jakie wsparcie będzie przydatne.
Artykuł sponsorowany