Ponad 23,5 mln zł zainwestowano w rozbudowę Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie. Dzięki temu placówka zyskała nowoczesną przestrzeń dostępną dla osób niewidomych i słabowidzących. Nowa część budynku została otwarta 10 września 2026 roku. Powierzchnia obiektu zwiększyła się do 1555,90 m².
Inwestycja w infrastrukturę i edukację
Prace nad powiększeniem muzeum trwały od 2024 roku. Inwestycję sfinansował Samorząd Województwa Wielkopolskiego. Dobudowano skrzydło o powierzchni 1049,40 m². W nowej części budynku znajdują się biblioteka, magazyny dla zbiorów, sala konferencyjna oraz pomieszczenie do zajęć edukacyjnych. Obiekt wyposażono w zaplecze wystawiennicze, system informacji wewnętrznej oraz mapę Kraju Warty.
Sala konferencyjna będzie pełnić funkcję centrum spotkań. Od października zaplanowano cykliczne „Czwartki Filmowe” oraz comiesięczne wykłady tematyczne. Dyrektorka muzeum Anna Ziółkowska podkreśla, że dzięki zmianom placówka stała się ośrodkiem nieformalnej edukacji historycznej, szczególnie dla młodzieży. Nowa przestrzeń umożliwia prowadzenie badań i kultywowanie pamięci o więźniach nazistowskich obozów w Wielkopolsce.
Nowe ekspozycje i symbolika
Obecnie w muzeum dostępne są trzy wystawy. Ekspozycja „Sprawcy”, zlokalizowana w piwnicy willi komendanta, przybliża sylwetki osób tworzących kadrę obozową. Wystawa „Ślady przeszłości na terenie byłego niemieckiego Obozu karno-śledczego w Żabikowie” prezentuje znaleziska odkryte podczas budowy. Wystawa „Otwieramy magazyny, świadectwa historii muzeów w Żabikowie, Forcie VII i Chełmnie nad Nerem” skupia się na dokumentach i pamiątkach więźniów z Fortu VII i Żabikowa. Przedstawia też losy Polaków pod okupacją oraz przymusową pracę Żydów w regionie.
Przy wejściu do gmachu namalowano monochromatyczny mural z geometrycznymi twarzami. Symbolizują one opór, cierpienie i godność ofiar. Praca nawiązuje do płaskorzeźby Józefa Gosławskiego ze „Ściany Śmierci” oraz współczesnej sztuki pamięci. Upamiętnia więźniów niemieckiego obozu karno-śledczego, działaczy podziemia oraz mieszkańców Kraju Warty.
Historia miejsca i uroczystości
Niemiecki obóz karno-śledczy w Żabikowie funkcjonował od kwietnia 1943 roku. Był on kontynuacją jednostki z poznańskiego Fortu VII. Obie placówki działały równolegle do wiosny 1944 roku. Do 19 stycznia 1945 roku w ewidencji odnotowano 21 624 więźniów. Obóz zlikwidowano 27 kwietnia 1944 roku. Wśród ofiar byli członkowie Szarych Szeregów, Polskiej Partii Robotniczej oraz około 1 500 osób z Polski Niepodległej, Narodowej Organizacji Wojskowej oraz Pomorskiego i Poznańskiego Okręgu Armii Krajowej.
Podczas oficjalnego otwarcia Marszałek Województwa Wielkopolskiego Marek Woźniak stwierdził, że modernizacja była niezbędna. Ma ona dostosować muzea do potrzeb młodych widzów i skuteczniej przekazywać trudną historię, co ma zapobiegać powrotowi totalitaryzmów.