Jubileuszowa ekspozycja „Otoczone troską. Kórnickie dziedzictwo w dziewięciu odsłonach” trwa na zamku w Kórniku. Przygotowano ją z okazji 600-lecia budowli oraz 200-lecia Biblioteki Kórnickiej. Zamek zamyka tegoroczny sezon turystyczny 14 grudnia.
Głównym punktem jubileuszu, który Biblioteka Kórnicka PAN obchodzi w całym 2026 roku, jest ta ekspozycja. Instytucja zapowiedziała także album prezentujący 200 obiektów ze swoich zbiorów, film o zamku, jesienną konferencję naukową oraz cykl spotkań, warsztatów i wykładów.
Gabloty o zmiennej zawartości
W sześciu gablotach znajdują się oryginały najcenniejszych rękopisów i ksiąg. Ich zawartość wymienia się regularnie. Stary pergamin i papier źle znoszą długie wystawienie na światło, dlatego część obiektów wraca do magazynu, a w ich miejsce pojawiają się kolejne. Z tego powodu każda wizyta może wyglądać nieco inaczej.
W maju, podczas pierwszej odsłony, zwiedzający mogli oglądać modlitewniki i średniowieczne Biblie, iluminowany rękopis kodeksu Justyniana oraz wydane w 1583 roku drugie wydanie „Trenów” Jana Kochanowskiego. Wówczas największą atrakcją był czystopis rękopisu III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, który poeta podarował Klaudynie Potockiej. Pokazano go za szybą tylko przez kilka dni, jednak na miejscu można było przejrzeć wersję cyfrową rękopisu na tabletach.
Historia tego autografu sama w sobie jest opowieścią. Mickiewicz spisał go w 1832 roku w Dreźnie. Rękopis zaginął w Paryżu, do którego trafił po śmierci Potockiej w 1836 roku. Odnaleziono go dopiero tuż przed I wojną światową w papierach Jana Kantego Działyńskiego.
Biblioteka prezentowała w kolejnych odsłonach między innymi autograf „Beniowskiego” Juliusza Słowackiego. Pokazano też zeszyt, w którym 15-letni Słowacki wypisywał miasta, gubernie i rzeki, ucząc się w ten sposób geografii Rosji.
Kolekcja polskiej literatury
Obecnie Biblioteka Kórnicka posiada około 450 tysięcy obiektów, z czego mniej więcej 40 tysięcy to stare druki, a 15 tysięcy to rękopisy. Większość z nich dotyczy literatury i historii polskiej. XV-wieczne „Ars moriendi” uchodzi za najstarszy unikat. W zbiorach znajdują się także odpisy kronik Jana Długosza i Wincentego Kadłubka oraz jedyne zachowane egzemplarze niektórych dzieł Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, Mikołaja z Wilkowiecka, Reja i Kochanowskiego.
Program UNESCO „Pamięć Świata” objął dwa zespoły dokumentów. Na liście światowej znajduje się Leszczyński księgozbiór braci czeskich, który liczy około 1,5 tysiąca woluminów. Z kolei akta procesu o Morskie Oko z lat 1883-1909 wpisano na Polską Listę Krajową w 2016 roku.
Sześć stuleci na wyspie
Jubileusz liczony jest od 1426 roku, ponieważ z tego roku pochodzi najstarszy zachowany dokument wspominający o zamku. Górkowie herbu Łodzia rozpoczęli budowę warownej siedziby na wyspie, którą otacza fosa. Stanisław Górka, ostatni przedstawiciel rodu, unowocześnił zamek w latach 1557-1574 i gościł w nim Henryka Walezego. Właścicielami byli później Grudzińscy i Czarnkowscy, natomiast w 1676 roku Kórnik nabył Zygmunt Franciszek Działyński.
W XVIII wieku zamkiem kierowała Teofila Działyńska, która została sierotą w wieku 11 lat. Ufundowała ratusze w Bninie i Kórniku, hodowała jedwabniki, założyła ogród z wodotryskami i przebudowała rezydencję w stylu baroku. Według przewodników to z nią wiąże się legenda Białej Damy, która do dziś krąży po komnatach zamkowych.
Tytus Działyński, który rozpoczął przebudowę w 1826 roku, nadał zamkowi obecny, neogotycki wygląd. Ostateczny projekt przygotował Marian Cybulski, opierając się na szkicach Karla Friedricha Schinkla. Prace dokończył Jan Działyński, syn Tytusa. Sala Mauretańska, inspirowana sztuką orientalną, jest najbardziej znanym wnętrzem.
Tytus Działyński zaczął gromadzić księgozbiór w 1826 roku, co uznaje się za początek Biblioteki Kórnickiej. Majątek przekazał narodowi Władysław Zamoyski, ostatni właściciel, który w 1925 roku utworzył fundację „Zakłady Kórnickie”. Biblioteka weszła w skład Polskiej Akademii Nauk w 1953 roku. Od 2011 roku zamek wraz z kolegiatą jest pomnikiem historii.
Jesienna wizyta w Kórniku
Zamek przy ul. Zamkowej 5 można odwiedzić od wtorku do niedzieli, natomiast w poniedziałki jest nieczynny. Do 30 listopada zwiedzanie odbywa się w godzinach 10-15.15, a ostatnie wejście jest możliwe o 14.30. 11 listopada zamek będzie otwarty krócej, do godziny 15, z ostatnim wejściem o 14.15. 14 grudnia kończy się sezon turystyczny 2026.
Bilet wstępu kosztuje 40 zł, a z ulgą 20 zł. Za audioprzewodnik trzeba zapłacić 15 zł. Grupy zwiedzające z przewodnikiem zapłacą 150 zł za oprowadzenie w języku polskim lub 200 zł w języku niemieckim bądź angielskim. Takie zwiedzanie należy zarezerwować co najmniej tydzień wcześniej.
Warto połączyć wizytę w zamku ze spacerem po sąsiednim Arboretum Kórnickim, gdzie rośnie ponad 3,5 tysiąca odmian i gatunków krzewów oraz drzew. Biblioteka Kórnicka PAN publikuje aktualne informacje o godzinach otwarcia i zawartości gablot w danym tygodniu.