Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu przygotowało wyjątkową wystawę czasową, która konfrontuje sztukę współczesną z fenomenem sztucznej inteligencji. Od 21 marca do 12 lipca 2026 roku w zabytkowych salach Zamku będzie można zobaczyć ekspozycję „AI – Algorytmy Iluzji”. Projekt nie prezentuje obrazów generowanych przez AI, lecz krytycznie analizuje jej kulturowe, społeczne i polityczne konsekwencje, ukazując materialną infrastrukturę i ludzki wysiłek stojący za pozorną magią algorytmów.
Krytyczna analiza „czarnej skrzynki”
Wystawa, której kuratorkami są Sylwia Szykowna i Aleksandra Kosior, stawia pytania o mechanizmy, pochodzenie i istotę systemów AI, które – mimo powszechnego użycia – często pozostają dla użytkowników nieprzejrzyste. Nazwa „Algorytmy Iluzji” celowo odnosi się do dwóch stron technologii: matematycznych fundamentów (algorytmów) oraz narracji i mitów (iluzji), kreowanych zarówno przez branżę technologiczną, jak i władze. Kuratorki wskazują, że AI funkcjonuje w publicznej wyobraźni jak magiczny cylinder, z którego otrzymujemy zaskakujące rezultaty, choć w rzeczywistości jest „czarną skrzynką” pełną konkretnych procedur obliczeniowych.
Materialny świat AI: od serwerów do ludzkiej pracy
Ekspozycja konsekwentnie omija sztukę generowaną przez AI, skupiając się na dziełach, które ukazują jej fizyczny i społeczny wymiar. Artyści prezentują AI jako konkretną infrastrukturę: sieć serwerowni, podmorskich kabli, procesów wydobycia surowców, kolosalnego zużycia energii oraz – często niedocenianego – ludzkiego wysiłku.
Kluczowe dzieła i kontekst historyczny
Wystawa obejmuje instalacje, filmy wideo, badania i wizualizacje danych. Artyści analizują, co rejestrują algorytmy, jak powstają ich bazy treningowe oraz jakie hierarchie władzy tkwią w procesach rozpoznawania i prognozowania. Dopełnienie stanowią „kapsuły czasu”, zestawiające archiwalne źródła z nowymi dziełami, co ilustruje ciągłość technologicznych wizji.
Program towarzyszący i interdyscyplinarna debata
W okresie trwania wystawy planowane są liczne wydarzenia dodatkowe: rozmowy z artystami, oprowadzania kuratorskie, wycieczki dla różnych grup oraz warsztaty. Program ma charakter interdyscyplinarny, łączący sztukę z humanistyką i naukami ścisłymi, aby pogłębić dyskusję o środowiskowych kosztach rozwoju AI, etyce automatyzacji oraz wpływie technologii na edukację, zatrudnienie i twórczość artystyczną.
