Artykuł Sponsorowany

Kiedy nie można stosować tymczasowego aresztowania?

Tymczasowe aresztowanie to najbardziej dolegliwy środek zapobiegawczy w polskim postępowaniu karnym i oznacza pozbawienie wolności jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania. Kiedy nie można stosować tymczasowego aresztowania, kiedy sąd może je zastosować i czy wysoka kara oznacza automatyczny areszt? Wyjaśniamy przesłanki z Kodeksu postępowania karnego oraz rolę obrońcy w takiej sprawie.

Tymczasowe aresztowanie jest najbardziej dolegliwym ze środków zapobiegawczych przewidzianych w polskim postępowaniu karnym. Oznacza faktyczne pozbawienie człowieka wolności jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania. Z tego względu jego zastosowanie musi mieć konkretną podstawę prawną i nie może być nadużywane.

Kodeks postępowania karnego przewiduje sytuacje, w których tymczasowego aresztowania nie należy albo nie wolno zastosować.

Czym jest tymczasowe aresztowanie?

Tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym polegającym na pozbawieniu wolności podejrzanego lub oskarżonego na czas trwania postępowania karnego.

Nie jest ono karą. Jego celem jest zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania, a w wyjątkowych przypadkach również zapobieżenie popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa.

Kiedy można zastosować tymczasowe aresztowanie?

Podstawowe przesłanki stosowania środków zapobiegawczych określa art. 258 k.p.k.

Tymczasowe aresztowanie może być uzasadnione m.in. wtedy, gdy:

  • istnieje uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego,
  • zachodzi uzasadniona obawa, że będzie on nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób będzie utrudniał postępowanie karne,
  • oskarżonemu grozi surowa kara (gdy zarzuca mu się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata),
  • zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.

Kiedy nie można zastosować tymczasowego aresztowania?

1. Gdy wystarczający jest inny środek zapobiegawczy

To jedna z podstawowych zasad dotyczących tymczasowego aresztowania. Jeżeli np. ryzyko ucieczki albo kontaktowania się ze świadkami można skutecznie ograniczyć poprzez dozór Policji, zakaz opuszczania kraju, poręczenie majątkowe lub inne środki, stosowanie aresztu nie powinno być konieczne.

Nie wystarczy więc samo wykazanie, że istnieje przesłanka zastosowania środka zapobiegawczego. Konieczne jest również ustalenie, czy właśnie izolacja w areszcie jest potrzebna dla osiągnięcia celu postępowania.

2. Gdy brak dowodów wskazujących na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa

Art. 249 § 1 k.p.k. wymaga, aby zgromadzone dowody wskazywały na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa przez oskarżonego. Przy ustaleniu „dużego prawdopodobieństwa” popełnienia przestępstwa prowadzący postępowanie musi dysponować takimi dowodami, które stwarzają stan uprawdopodobnienia zbliżony do pewności (postanowienie SA w Warszawie z 11.08.2009 r., II AKz 1006/09, Apel.-W-wa 2009, nr 4, poz. 17).

Jeżeli materiał dowodowy jest niewystarczający, wewnętrznie sprzeczny albo nie pozwala na przyjęcie takiego stopnia prawdopodobieństwa, jest to istotny argument przeciwko zastosowaniu środka zapobiegawczego.

3. Gdy areszt poważnie zagraża życiu lub zdrowiu oskarżonego

Jeżeli szczególne względy nie stoją temu na przeszkodzie, należy odstąpić od tymczasowego aresztowania, gdy pozbawienie oskarżonego wolności spowodowałoby poważne niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia.

Nie każda choroba oznacza jednak automatyczny zakaz zastosowania aresztu. Znaczenie może mieć m.in. charakter choroby, stan zdrowia, konieczność specjalistycznego leczenia oraz możliwość zapewnienia odpowiedniej opieki podczas izolacji.

Przykład uchylenia tymczasowego aresztowania: Więzienna służba zdrowia nie ma oddziału szpitalnego, który mógłby oskarżonemu zapewnić leczenie ze schorzenia onkologicznego i nie ma też możliwości transportowania go na zaplanowane zabiegi do odpowiedniego instytutu publicznej służby zdrowia (postanowienie SA w Krakowie z 12.11.2009 r., II AKz 475/09, KZS 2010, nr 1, poz. 25).

4. Gdy areszt wywołałby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego rodziny

Nie chodzi tutaj o zwykłe niedogodności związane z pobytem w areszcie. Wyjątkowo ciężkie skutki dla rodziny to z reguły sytuacja zagrażająca egzystencji tych osób, a nie inne mniej doniosłe trudności emocjonalne czy bytowe (postanowienie SA w Katowicach z 6.02.2008 r., II AKz 103/08, KZS 2008, nr 4, poz. 101).

Jako przykłady można wskazać konieczność zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką czy zbliżający się egzamin maturalny.

5. Gdy na podstawie okoliczności sprawy można przewidywać, że sąd orzeknie karę z warunkowym zawieszeniem lub karę łagodniejszą albo że okres tymczasowego aresztowania przekroczy przewidywany wymiar kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia

Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy:

  • oskarżony ukrywa się,
  • oskarżony uporczywie nie stawia się na wezwania,
  • oskarżony w inny bezprawny sposób utrudnia postępowanie,
  • nie można ustalić tożsamości oskarżonego,
  • zachodzi wysokie prawdopodobieństwo orzeczenia środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu sprawcy w zakładzie zamkniętym.

6. Gdy przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do roku

Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy:

  • oskarżony ukrywa się,
  • oskarżony uporczywie nie stawia się na wezwania,
  • oskarżony w inny bezprawny sposób utrudnia postępowanie,
  • nie można ustalić tożsamości oskarżonego.

Czy wysoka kara oznacza automatyczny areszt?

Nie.

Art. 258 § 2 k.p.k. przewiduje, że przy zarzucie zbrodni lub występku zagrożonego karą, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat pozbawienia wolności, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą. Podobna zasada dotyczy sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji skazał oskarżonego na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata.

Sama wysokość zagrożenia karą nie oznacza jednak, że areszt jest obligatoryjny. Przy wyborze środka zapobiegawczego trzeba uwzględnić m.in. rodzaj i charakter istniejących obaw oraz stopień zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania.

Rola obrońcy w sprawie o tymczasowe aresztowanie

Jeżeli wobec Ciebie lub osoby Ci bliskiej został złożony wniosek o tymczasowe aresztowanie albo sąd już zastosował ten środek, warto możliwie szybko skonsultować sprawę z obrońcą. W tego rodzaju postępowaniach czas ma szczególne znaczenie.

Obrońca może w szczególności:

  • przeanalizować przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania,
  • wskazać brak konkretnych podstaw do przyjęcia obawy ucieczki lub utrudniania postępowania,
  • wykazać, że cele postępowania można osiągnąć za pomocą łagodniejszego środka,
  • przygotować argumentację dotyczącą sytuacji rodzinnej, zawodowej i zdrowotnej podejrzanego,
  • przygotować zażalenie na postanowienie o zastosowaniu aresztu,
  • występować o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego,
  • reprezentować oskarżonego przed sądem.

Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Sieńko Pięta i Partnerzy Adwokat Poznań.

Autor: adwokat Piotr Sieńko

Adwokat Izby Adwokackiej w Poznaniu, partner w Kancelarii Adwokackiej Sieńko Pięta i Partnerzy. Zajmuje się prawem karnym, w tym karnym skarbowym, gospodarczym i wojskowym, oraz prawem upadłościowym.

Artykuł sponsorowany