Właściciele kotłów na paliwo stałe klasy 3 i 4 mają coraz mniej czasu. Zgodnie z uchwałami antysmogowymi Sejmiku Województwa Wielkopolskiego takie urządzenia trzeba wyłączyć z eksploatacji do 1 stycznia 2028 roku. Oznacza to, że rozpoczynający się sezon grzewczy 2026/2027 jest dla nich ostatnim pełnym. Od początku 2026 roku obowiązują też nowe wymagania dla kominków, pieców kaflowych i kóz.
Trzy uchwały: dla województwa, Poznania i Kalisza
Sejmik przyjął przepisy 18 grudnia 2017 roku, a zaczęły obowiązywać 1 maja 2018 roku. Są to trzy osobne akty: uchwała nr XXXIX/941/17 dla województwa z wyłączeniem Poznania i Kalisza, nr XXXIX/942/17 dla Poznania i nr XXXIX/943/17 dla Kalisza. W listopadzie 2021 roku wszystkie trzy znowelizowano (uchwały nr XXXVI/700/21, XXXVI/701/21 i XXXVI/702/21).
Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w materiałach kampanii antysmogowej przedstawia terminy wymiany urządzeń wspólnie dla wszystkich trzech uchwał. Kaliski magistrat w piśmie przypominającym mieszkańcom o przepisach z listopada 2025 roku wymienia dla Kalisza te same daty, co dla reszty regionu.
Najważniejsze terminy
- od 1 maja 2018 roku – nowo instalowane kotły muszą mieć wyłącznie automatyczne podawanie paliwa, spełniać normy emisyjne i nie mogą mieć rusztu awaryjnego ani możliwości jego zamontowania,
- od 1 stycznia 2024 roku – zakaz używania kotłów bezklasowych, potocznie nazywanych kopciuchami,
- od 1 stycznia 2026 roku – wymagania dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń, czyli kominków, pieców kaflowych i kóz,
- do 1 stycznia 2028 roku – wyłączenie z użytku kotłów spełniających wymagania klasy 3 lub 4 według normy PN-EN 303-5:2012,
- od 1 stycznia 2041 roku – zakaz palenia węglem kamiennym i paliwami z jego udziałem w Koninie oraz w powiatach kolskim, konińskim, słupeckim i tureckim.
Kotły klasy 5 zamontowane przed wejściem w życie uchwał mogą działać bez ograniczeń czasowych. Klasę kotła najłatwiej sprawdzić na tabliczce znamionowej urządzenia albo w jego dokumentacji technicznej.
Kominek po 1 stycznia 2026 roku
Od tego roku można korzystać tylko z takich kominków i pieców, które spełniają wymogi ekoprojektu albo osiągają sprawność cieplną co najmniej 80 proc. Urządzenie, które tych warunków nie spełnia, wolno dalej używać tylko po wyposażeniu go w system redukujący emisję pyłu do poziomu określonego w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1185. W innym wypadku trzeba je wyłączyć z eksploatacji.
Czego nie wolno spalać
Uchwała dla województwa zakazuje stosowania najgorszych paliw. Na liście są:
- węgiel brunatny i paliwa z jego udziałem,
- muły i flotokoncentraty węglowe oraz mieszanki, które je zawierają,
- paliwa, w których ponad 15 proc. masy stanowi węgiel kamienny o uziarnieniu poniżej 3 mm (bardzo drobny miał),
- biomasa stała o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20 proc. – dotyczy to także drewna.
Ostatni punkt jest istotny dla właścicieli kominków. Świeżo ścięte albo źle przechowywane drewno zwykle przekracza ten próg, dlatego opał powinien być wcześniej wysezonowany.
Kontrole i kary
Przestrzeganie uchwał sprawdzają gminy – upoważnieni urzędnicy oraz straż miejska lub gminna. Jak wynika z komunikatu Urzędu Miasta w Turku, kontrolerzy mogą wejść na teren posesji w godzinach od 6 do 22, obejrzeć kotłownię, skład opału, dokumenty urządzenia i faktury za paliwo, a także pobrać próbki z paleniska.
Za złamanie zakazów z uchwały grozi grzywna na podstawie art. 334 ustawy Prawo ochrony środowiska. Wynosi ona od 20 do 5000 zł, przy czym mandat może sięgnąć 500 zł, a wyższą karę orzeka sąd. Osobną odpowiedzialność przewidziano za utrudnianie kontroli.
Skąd wziąć pieniądze na wymianę
Jednym z głównych źródeł wsparcia dla osób planujących wymianę nieefektywnego źródła ciepła i termomodernizację domu jest rządowy program „Czyste Powietrze”. W województwie wielkopolskim jego obsługą zajmuje się Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Wnioski można składać również za pośrednictwem urzędów gmin i miast, które uczestniczą w programie i prowadzą punkty konsultacyjno-informacyjne. Od 20 lipca 2026 roku obowiązują zaktualizowane zasady dofinansowania. Wysokość wsparcia zależy m.in. od dochodów gospodarstwa domowego oraz zakresu planowanych prac. Program przewiduje trzy poziomy dofinansowania: do 40 proc. kosztów kwalifikowanych na poziomie podstawowym, do 70 proc. na podwyższonym i do 100 proc. na najwyższym. Maksymalne łączne kwoty dotacji na termomodernizację wynoszą odpowiednio 33,2 tys. zł, 58,1 tys. zł i 83 tys. zł. Ostateczna wysokość wsparcia zależy jednak od rodzaju inwestycji i obowiązujących limitów kosztów kwalifikowanych. W określonych przypadkach możliwe jest także uzyskanie zaliczki przed rozpoczęciem prac. Wydatki niepokryte dotacją mogą podlegać odliczeniu w ramach ulgi termomodernizacyjnej, o ile spełniają warunki określone w przepisach podatkowych. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić aktualne zasady na oficjalnej stronie programu.
Dodatkowego wsparcia mieszkańcom części regionu udzielają Gminni Doradcy Klimatyczni działający w ramach projektu Life After Coal. Pomagają oni w wyborze odpowiednich form dofinansowania oraz w przygotowaniu wniosków. Dostępność doradców i zakres ich pomocy warto potwierdzić w urzędzie właściwej gminy.
Szczegóły przepisów, teksty uchwał i materiały kampanii antysmogowej publikuje Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego na stronie umww.pl. O kontrole i lokalne programy dopłat najlepiej zapytać we własnym urzędzie gminy.