Osadnictwo i gospodarka w XIII-XIV wieku

W XIII i XIV wieku ziemie polskie przeżywały okres szybkiego rozwoju. W wielkim stopniu przyczynił się do tego zapoczątkowany w końcu XII wieku napływ osadników z zachodu, którzy przynieśli ze sobą znany w zachodniej Europie ustrojowy i organizacyjny model miast.

Nowe prawo osadnicze, zw. prawem niemieckim, zapewniało mieszkańcom miast wolność osobistą, dziedziczne posiadanie gruntów oraz własne sądownictwo, stworzyło również podstawy do rozwoju samorządu miejskiego.
Założenie nowego miasta, tzw. lokacja, obejmowało nadanie mieszkańcom prawa miejskiego oraz przekształcenia przestrzenne – wymierzenie granic miasta, wytyczenie ulic i parcel dla osadników.

Przybywali goście, kupcy, rzemieślnicy i chłopi, osadzani w miastach i wsiach lokowanych na prawie niemieckim; docierali głównie na Śląsk, do Wielkopolski, Małopolski, Prus i na Pomorze; szacuje się, że na ziemie polskie do XII wieku napłynęło ponad 100 tysięcy kolonistów, głównie z Niemiec.

Osiedlali się najczęściej w dużych miastach oraz na ziemiach słabo zaludnionych, gdzie tworzyli zwarte obszary osadnictwa, utrzymując swą odrębność etniczną. Na innych terenach, gdzie byli zaproszeni wśród ludności polskiej, ulegali stopniowej polonizacji. Zwarte osadnictwo niemieckie objęło wówczas zachodnią część Pomorza Zachodniego, Żuławy, północną część Prus, okolice Chojnic i Człuchowa, Przedgórze Sudeckie i okolice Żagania.

Krzepnące i rozkwitające pod rządami Kazimierza III Wielkiego Królestwo Polskie stawało się coraz bardziej atrakcyjne dla obcych przybyszów, którzy osiedlając się tutaj, nabierali z wolna poczucia polskiej świadomości państwowej. Najbogatsze mieszczaństwo, aspirując do szlacheckich, a nawet możnowładczych pozycji, przyjmując szlachecki obyczaj, asymilowało się także pod względem językowym.

Kazimierz III Wielki stał się największym, po Henryku Brodatym, orędownikiem osadnictwa na prawie niemieckim i jej głównym patronem w Europie Środkowowschodniej. Kolonizacja oznaczała przyspieszenie urbanizacji ziem polskich. W XII wieku istniało w Polsce około 30-40 większych miast, liczących 1-5 tysięcy mieszkańców, oraz około 200 małych osad przy placach targowych (do kilkuset mieszkańców).

W 1. połowie XIII wieku rozpoczął się proces lokacji miast na Śląsku, od połowy XIII wieku nasilała się urbanizacja Wielkopolski i Małopolski, kontynuowana w 1. połowie XIV wieku. W końcu XIV i w XV wieku akcja lokacyjna rozwinęła się na Mazowszu. Coraz liczniejszą grupę w miastach stanowili rzemieślnicy, od XIII wieku zorganizowani w cechy. Lokalny handel skupiał się na targach, a międzynarodowy handel dalekosiężny – na jarmarkach; ważne szlaki handlowe wiodły przez Polskę z Europy Zachodniej na Ruś, a z Gdańska wzdłuż Wisły na Śląsk i do Czech. Od końca XIV wieku podstawową formą rosnącego eksportu polskich towarów rolnych i leśnych stał się spław wiślany przez Gdańsk na Zachód. Od XIII wieku rozwijało się górnictwo kruszców: ołowiu, miedzi, srebra i złota – na Śląsku i w Małopolsce (m. in. Zagłębie Staropolskie, Olkusz, Tarnowskie Góry, Złotoryja).

TenPoznań - partnerzy

Profil osób współpracujących z portalem TenPoznan.pl

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o